قرص ژلوفن
قرص ژلوفن یکی از بهترین مسکنها در داروخانههای ایران است و با نام ایبوپروفن شناخته میشود. این دارو با کاهش التهاب، درد و تب را کم میکند و برای سردرد، دنداندرد، دردهای عضلانی، کمردرد و درد قاعدگی کاربرد دارد. با وجود اثرگذاری سریع، ژلوفن داروی بیخطرِ مطلق نیست؛ مصرف ناشتا، دوزهای بالا یا استفاده طولانی میتواند به معده، کلیه و قلب آسیب بزند و با بعضی داروها تداخل داشته باشد. در این مقاله کاربردها، دوزهای رایج، هشدارها و نکات ایمنی ژلوفن را روشن و کاربردی مرور میکنیم.
| شناسه دارویی | توضیحات |
|---|---|
| دسته دارویی | ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) / مسکن–تببر–ضدالتهاب |
| موارد مصرف | کاهش درد و تب (بزرگسالان و نوجوانان)، کاهش علائم آرتریت روماتوئید و استئوآرتریت، درمان دیسمنوره اولیه (درد قاعدگی) |
| نامهای تجاری | ایبوپروفن، نوافن |
| اشکال دارویی | کپسول ژلاتینی نرم (پرل/Softgel): ژلوفن ۲۰۰ mg و ۴۰۰ mg |
| فرمول شیمیایی | ایبوپروفن: C13H18O2 |
| منع مصرف | حساسیت به ایبوپروفن یا NSAID، زخم فعال یا خونریزی گوارشی یا سابقه خونریزی مرتبط با NSAID، نارسایی شدید قلب و کلیه یا کبد، سهماهه سوم بارداری |
| شایعترین عوارض جانبی | سوزش معده و سوءهاضمه، تهوع، استفراغ (گاهی دلدرد و سرگیجه) |
| مصرف در بارداری | طبق بروشور شرکت، در بارداری نیازمند سنجش و نظر پزشک است. |
قرص ژلوفن برای چیست؟
ژلوفن یک نام تجاری رایج برای ایبوپروفن است؛ دارویی از گروه ضدالتهابهای غیراستروئیدی (NSAIDs) که برای کاهش درد، التهاب و تب است. قرص ژلوفن برای دردهای خفیف تا متوسط و شرایطی که التهاب نقش دارد استفاده میشود. با اینکه این دارو بدون نسخه هم در دسترس است، مصرف بیرویه یا طولانیمدت میتواند عوارض مهمی (به خصوص گوارشی، کلیوی و قلبی) ایجاد کند؛ بنابراین بهتر است با کمترین دوز موثر و در کوتاهترین مدت مصرف شود.
موارد مصرف ژلوفن
- کاهش تب
- سردرد و میگرن خفیف تا متوسط
- دنداندرد
- دردهای عضلانی و کمردرد
- درد و التهاب مفاصل (مثل آرتروز)
- درد قاعدگی (پریود)
- درد ناشی از سرماخوردگی و بدندرد
قرص ژلوفن سبز رنگ
ژلوفن سبز همان ایبوپروفن (Ibuprofen) در قالب کپسول ژلاتینی نرم است؛ یعنی یک داروی ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) که برای کاهش درد، التهاب و تب استفاده میشود. رنگ سبز ژلوفن معنای خاصی ندارد و رنگ کپسول معیار قطعی دوز یا اصالت نیست و ممکن است بین شرکتها یا سریهای تولید متفاوت باشد.
نحوه مصرف قرص ژلوفن
ژلوفن بهتر است بعد از غذا همراه یک لیوان آب مصرف شود تا معده کمتر تحریک شود. دوز را طبق برچسب دارو یا دستور پزشک تنظیم کنید و از مصرف همزمان با سایر NSAID خودداری کنید. در صورت تداوم درد یا تب یا علائم گوارشی شدید، مصرف را قطع کنید.
- بزرگسالان: معمولاً ۲۰۰ تا ۴۰۰ میلیگرم هر ۴ تا ۶ ساعت در صورت نیاز
- حداقل فاصله مصرف: کمتر از ۴ ساعت نباشد
- حداکثر مصرف روزانه: بدون نظر پزشک از ۱۲۰۰ میلیگرم بیشتر نشود
- روش مصرف: با غذا/بعد از غذا + یک لیوان آب؛ از مصرف ناشتا پرهیز کنید
- همزمانی ممنوع: با ناپروکسن، دیکلوفناک، آسپرین (بدون نظر پزشک)
- چه زمانی مراجعه کنیم؟ تب بیش از ۳ روز یا درد بیش از ۵ تا ۷ روز ادامه داشت
- علائم خطر: مدفوع سیاه، استفراغ خونی، تنگی نفس، ورم صورت/گلو → قطع دارو و مراجعه فوری
برای رفع درد، تب یا آرتریت خفیف در بزرگسالان یک یا دو کپسول هر6-4 ساعت حداکثر تا 10روز مصرف می شود. برای رفع سردردهای میگرنی هر 6 ساعت 1 تا 2 کپسول در صورت نیاز حداکثر تا 2 روز توصیه می شود.
به نقل از daanapharma
نحوه مصرف قرص ژلوفن در کودکان
ژلوفن در کودکان بهتر است فقط با شربت یا سوسپانسیون مخصوص کودک و بر اساس وزن مصرف شود. بهتر است بعد از غذا داده شود. در نوزادان زیر ۶ ماه بدون نظر پزشک استفاده نکنید. به علاوه، در کمآبی، بیماری کلیه، آسم یا زخم معده احتیاط کنید.
- سن مجاز: زیر ۶ ماه فقط با دستور پزشک
- حداکثر روزانه: مجموعاً تا ۴۰ mg/kg/day (یا طبق دستور پزشک)
- حداکثر هر نوبت: معمولاً بیش از ۴۰۰ میلیگرم در یک نوبت داده نشود
- تعداد دفعات در شبانهروز: معمولاً ۳ تا ۴ نوبت (بسته به فاصله ۶–۸ ساعته)
- فرم مناسب کودک: برای بیشتر کودکان از شربت/سوسپانسیون استفاده کنید؛ کپسول ژلوفن معمولاً مناسب کودکان کوچک نیست (خطر خفگی/دوز اشتباه)
در صورت فراموشی مصرف قرص ژلوفن، چه کنیم؟
اگر یک نوبت ژلوفن را فراموش کردید، به محض یادآوری آن را مصرف کنید. با این حال، اگر زمان نوبت بعدی نزدیک است، دوز فراموششده را رها کنید و برنامه معمول را ادامه دهید. برای جبران، دوز را دو برابر نکنید چون خطر عوارضی مثل سوزش معده، خونریزی گوارشی و آسیب کلیه افزایش مییابد.
مکانیسم اثر قرص ژلوفن
مکانیسم اثر بر پایه مهار برگشتپذیر و غیرانتخابی آنزیمهای سیکلواکسیژناز COX-1 و COX-2 است. با کاهش تبدیل اسید آراشیدونیک به پروستاگلاندینها و ترومبوکسانها، تولید واسطههای التهاب کم میشود؛ در نتیجه ادم و التهاب کاهش مییابد و حساسیت گیرندههای درد پایین میآید (اثر ضد درد). همچنین با کاهش پروستاگلاندینها در دستگاه عصبی مرکزی و هیپوتالاموس، تب نیز کاهش پیدا میکند.
اشکال دارویی ژلوفن
- کپسول ژلاتینی نرم (Softgel / Pearl) حاوی ایبوپروفن ۲۰۰ میلیگرم
- کپسول ژلاتینی نرم (Softgel / Pearl) حاوی ایبوپروفن ۴۰۰ میلیگرم
- ژلوفن کامپاند (Softgel): ترکیب ایبوپروفن ۲۰۰ mg + استامینوفن ۳۲۵ mg + کافئین ۴۰ mg
عوارض قرص ژلوفن
ژلوفن در برخی بیماران باعث ناراحتی معده، سوزش سردل، تهوع و سرگیجه میشود. مصرف طولانیمدت یا دوز بالا میتواند خطر زخم و خونریزی گوارشی، افزایش فشار خون و احتباس مایعات، آسیب کلیه و واکنشهای آلرژیک را بیشتر کند. برخی از عوارض شایع این قرص عبارتند از:
- سوزش معده یا سوءهاضمه، دلدرد
- تهوع یا استفراغ
- سرگیجه، سردرد
- اسهال یا یبوست
- راش پوستی/خارش
- زخم معده و خونریزی گوارشی (مدفوع سیاه، استفراغ خونی)
- احتباس مایعات و ورم، بالا رفتن فشار خون
عوارض جدی قرص ژلوفن
ژلوفن در کنار اثر ضد درد و ضدالتهاب، میتواند در برخی افراد عوارض جدی و حتی تهدیدکننده زندگی ایجاد کند؛ به خصوص در مصرف دوزهای بالا یا طولانیمدت و در افراد دارای بیماری زمینهای باید دقت بیشتری داشت.
- خونریزی، زخم یا سوراخ شدن دستگاه گوارش (معده/روده) که ممکن است ناگهانی و خطرناک باشد: درد شدید شکم، مدفوع سیاه قیری، استفراغ خونی
- عوارض قلبی–عروقی: درد قفسه سینه، تنگی نفس، ضعف ناگهانی یک سمت بدن، اختلال تکلم
- واکنش آلرژیک شدید یا آنافیلاکسی: تورم صورت/لب/گلو، خسخس یا تنگی نفس، غش
- آسیب کلیه یا نارسایی کلیه: کاهش ادرار، ورم پاها و دستها، خون در ادرار، تنگی نفس
عوارض قرص ژلوفن ۴۰۰
عوارض ژلوفن ۴۰۰ از نظر نوع شبیه دوزهای پایینتر است، اما چون دوز بالاتر است. برخی از عوارض دوز 400 میلیگرم این دارو عبارتند از:
- سوزش معده، سوءهاضمه، دلدرد
- تهوع یا استفراغ، نفخ، اسهال یا یبوست
- سرگیجه یا سردرد
- بثورات پوستی و خارش
عوارض ژلوفن برای قلب
ژلوفن از گروه NSAID است و میتواند خطر حوادث قلبی–عروقی را بالا ببرد. این خطر حتی ممکن است از هفتههای اول مصرف هم دیده شود و با ادامه مصرف بیشتر شود. همچنین ژلوفن میتواند باعث بالا رفتن فشار خون و احتباس مایعات شود و در برخی افراد، نارسایی قلبی را بدتر کند. عوارض قلبی مهم ژلوفن به شرح زیر است:
- افزایش خطر سکته قلبی (MI) و سکته مغزی
- بالا رفتن فشار خون یا سختتر شدن کنترل آن
- احتباس آب و نمک
- تشدید یا ایجاد علائم نارسایی قلبی (تنگی نفس، ورم، خستگی شدید)
موارد هشدار قرص ژلوفن
بیماران قبل از مصرف، به نکات مهم یا خطرات دارو توجه کنید. برخی از موارد احتیاط یا هشدار به شرح زیر است:
- خطر زخم و خونریزی معده یا روده: ممکن است ناگهانی و حتی بدون علائم هشدار رخ دهد؛ ریسک در سن بالا، مصرف طولانی، سابقه زخم، مصرف الکل، سیگار و مصرف همزمان رقیقکنندهها و کورتونها بیشتر است.
- خطر سکته قلبی یا مغزی و بدتر شدن نارسایی قلبی: NSAID (بهجز آسپرین) میتوانند خطر حمله قلبی یا سکته را افزایش دهند؛ خطر با دوز بالاتر و طولانیتر بیشتر میشود.
- فشار خون و احتباس مایعات: ممکن است باعث افزایش فشار خون یا ورم پاها شود و در افراد قلبی مشکلسازتر است.
- واکنشهای پوستی شدید: راش گسترده، تاول، پوستهریزی یا تب همراه ضایعات پوستی نیاز به قطع دارو و ارزیابی فوری دارد.
- بارداری: از حدود هفته ۲۰ بارداری به بعد مصرف NSAID فقط با نظر پزشک و با احتیاط جدی مطرح میشود.
- قبل و بعد از جراحی قلب (CABG) ممنوع: ژلوفن نباید درست قبل یا بعد از عمل جراحی قلب مصرف شود.
موارد منع مصرف قرص ژلوفن
در موارد زیر ژلوفن نباید مصرف شود (یا فقط با تشخیص پزشک در شرایط خاص):
- حساسیت به ایبوپروفن یا اجزای دارو
- سابقه خونریزی یا سوراخشدن گوارشی مرتبط با مصرف NSAID
- زخم فعال معده و اثنیعشر یا سابقه زخم/خونریزی عودکننده
- خونریزی فعال (مثل خونریزی مغزی یا سایر خونریزیهای فعال)
- نارسایی شدید کلیه یا نارسایی شدید کبد
- نارسایی شدید قلب
متن انگلیسی:Get emergency medical help if you have signs of an allergic reaction to ibuprofen (hives, difficult breathing, swelling in your face or throat) or a severe skin reaction (fever, sore throat, burning eyes, skin pain, red or purple skin rash with blistering and peeling).
ترجمه فارسی:اگر علائم واکنش آلرژیک به ایبوپروفن (کهیر، تنفس دشوار، تورم صورت یا گلو) یا واکنش شدید پوستی (تب، گلودرد، سوزش چشم، درد پوست، بثورات پوستی قرمز یا بنفش همراه با تاول و پوسته پوسته شدن) را دارید، با اورژانس پزشکی تماس بگیرید.
به نقل از Drugs
قرص ژلوفن در بارداری
کپسول ژلوفن در بارداری معمولاً انتخاب اول نیست. در سهماهه سوم نباید مصرف شود و خطر تنگ شدن مجرای شریانی جنین و عوارض کلیوی و کاهش مایع آمنیوتیک را بالا میبرد. از هفته ۲۰ به بعد نیز توصیه میشود فقط در صورت ضرورت و با نظر پزشک، کمترین دوز و کوتاهترین مدت مصرف شود. پیش از هفته ۲۰ هم بهتر است خودسرانه استفاده نشود. برای درد و تب، استامینوفن معمولاً گزینه امنتری است. اگر داروی دیگری مصرف میکنید یا سابقه زخم معده دارید، مشورت کنید.
مصرف قرص ژلوفن در سالمندان
ژلوفن در سالمندان میتواند درد و التهاب را کم کند، اما به دلیل تغییرات طبیعی بدن با افزایش سن و مصرف همزمان چند دارو، خطر عوارض معده و روده، کلیه، فشار خون و قلب بیشتر میشود. چرا در سالمندان باید با احتیاط مصرف شود؟
- تحریک معده، زخم و خونریزی گوارشی
- کاهش عملکرد کلیه (در کمآبی یا بیماری کلیه)
- احتباس مایعات و ورم و بالا رفتن فشار خون
- افزایش احتمال عوارض قلبی–عروقی در مصرف طولانی یا دوزهای بالا
تداخل دارویی قرص ژلوفن
این قرص میتواند اثر بعضی داروها را کم کند یا خطر عوارضی مثل خونریزی گوارشی، آسیب کلیه و عوارض قلبی را زیاد کند؛ به خصوص اگر همزمان چند دارو مصرف میکنید. برخی از تداخلات دارویی مهم به شرح زیر است:
- رقیقکنندهها و ضدانعقادها (وارفارین، هپارین)
- ضدپلاکتها (آسپرین دوز پایین، کلوپیدوگرل و…)
- کورتونها (پردنیزولون)
- ناپروکسن، دیکلوفناک، ایندومتاسین
- انالاپریل، لوزارتان و دیورتیکها (ادرارآورها مثل فوروزماید، هیدروکلروتیازید)
مایع داخل ژلوفن چیست؟
مایع داخل کپسول ژلوفن (سافتژل/پرل) آب خالی نیست؛ یک محلول ایبوپروفن حلشده است تا دارو سریعتر آزاد و جذب شود. این مایع اغلب از ایبوپروفن به همراه چند ماده کمکی مثل پلیاتیلنگلیکول (PEG) و گاهی پروپیلنگلیکول تشکیل میشود و برای حلپذیری بهتر ممکن است پتاسیم هیدروکسید و ترکیبات سوربیتول/سوربیتان هم داشته باشد.
تفاوت ژلوفن سبز و قرمز
در بازار ایران، تفاوت اصلی ژلوفن سبز و قرمز معمولاً فقط دوز ایبوپروفن است؛ یعنی هر دو یک دارو هستند، اما مقدار ماده موثره فرق میکند:
| ویژگی | ژلوفن سبز | ژلوفن قرمز |
| دوز رایج در ایران | معمولاً ۲۰۰ میلیگرم | معمولاً ۴۰۰ میلیگرم |
| قدرت اثر | ملایمتر | قویتر (بهدلیل دوز بالاتر) |
| کاربردهای رایج | دردهای خفیف تا متوسط، تب، سردرد، دردهای عضلانی سبک | دردهای متوسط تا شدیدتر، درد قاعدگی شدیدتر، التهاب بیشتر |
| تعداد مصرف در صورت نیاز | معمولاً هر ۴ تا ۶ ساعت طبق نیاز/برچسب | معمولاً هر ۴ تا ۶ ساعت طبق نیاز/برچسب |
| احتمال عوارض با مصرف زیاد/طولانی | کمتر از دوز ۴۰۰ (اما همچنان ممکن) | بیشتر از ۲۰۰ (بهخصوص معده/کلیه/فشارخون) |
شرایط نگهداری قرص ژلوفن
کپسول ژلوفن را در دمای اتاق (معمولاً زیر ۲۵ تا ۳۰ درجه)، دور از نور مستقیم و رطوبت نگهداری کنید. دارو را داخل بستهبندی اصلی و در ظرف را کاملاً بسته نگه دارید. از نگهداری در حمام یا کنار سینک خودداری کنید.
سخن پایانی
این مطلب به بررسی کپسول ژلوفن از مجله راز سلامت پرداخت. با این حال، مصرف صحیح آن اهمیت زیادی دارد؛ بهترین کار استفاده با کمترین دوز مؤثر و در کوتاهترین مدت، ترجیحاً بعد از غذاست. افراد دارای زخم معده، بیماری کلیه یا قلب، فشار خون بالا، آسم حساس به NSAID و همچنین زنان باردار باید با احتیاط و با نظر پزشک مصرف کنند. اگر درد یا تب طول کشید یا علائم خطر مثل مدفوع سیاه و تنگی نفس دیده شد، باید سریع ارزیابی پزشکی انجام شود.
سؤالات متداول قرص ژلوفن
ژلوفن چند دقیقه بعد اثر میکند و اثرش چقدر میماند؟
۳۰ تا ۶۰ دقیقه بعد اثر ضد درد یا تب شروع میشود و اثرش اغلب ۴ تا ۶ ساعت میماند. اگر درد شدید است و با چند نوبت کوتاهمدت بهتر نشد، علت باید بررسی شود.
ژلوفن برای سردرد خوب است؟
برای بسیاری از سردردهای خفیف تا متوسط مؤثر است. اگر سردردها مکرر، شدید یا همراه با تاری دید، بیحسی و استفراغ جهنده باشد، خوددرمانی کافی نیست.
ژلوفن برای گلودرد و سرماخوردگی کاربرد دارد؟
ژلوفن علائم مثل درد گلو، بدندرد و تب را کم میکند، اما درمانکننده علت (ویروس/باکتری) نیست. اگر گلودرد چرکی، تب بالا یا تنگی نفس دارید، ارزیابی پزشکی لازم است.
ژلوفن برای کرونا (COVID-19) ضرر دارد؟
ژلوفن میتواند برای کاهش تب و درد استفاده شود، اما درمان کرونا نیست. اگر بیماری زمینهای (قلب و زخم معده) دارید، انتخاب دارو باید با احتیاط باشد.
ژلوفن برای کلیه ضرر دارد؟
در کمآبی بدن، سالمندی، بیماری کلیه یا مصرف همزمان برخی داروها (ادرارآورها/ACEI/ARB) خطر آسیب کلیه بیشتر میشود. اگر ادرار کم شد یا ورم ایجاد شد، مصرف را قطع کنید و پیگیری کنید.
