قرص ژلوکاف
قرص ژلوکاف (GeloCough) یکی از داروهای پرکاربرد برای تسکین سرفههای خشک و تحریکپذیر ناشی از سرماخوردگی و آنفولانزا است. دکسترومتورفان، ماده فعال این دارو، با اثر بر مرکز سرفه در مغز، تحریک گلو و برونشها را کاهش داده و دفعات سرفه را کمتر میکند. استفاده صحیح از ژلوکاف همراه با رعایت دوز مناسب، مصرف آب کافی و توجه به نکات ایمنی، میتواند روند بهبود بیمار را تسریع کرده و عوارض جانبی را کاهش دهد. این مقاله به بررسی کاربرد، نحوه مصرف، مکانیسم اثر، عوارض و نکات احتیاط قرص ژلوکاف میپردازد.
قرص ژلوکاف برای چیست؟
قرص ژلوکاف (GeloCough) یک داروی ضدسرفه مرکزی است که با اثر روی مرکز سرفه در مغز، به کاهش سرفههای خشک و تحریککننده کمک میکند. این دارو برای سرفههای بدون خلط کاربرد بیشتری دارد و در سرفههای خلطدار یا سرفههای همراه با علائم هشدار (مانند تنگی نفس یا تب) باید با احتیاط و ترجیحاً پس از ارزیابی علت مصرف شود.
ژلوکاف ۱۵ برای تسکین کوتاهمدت سرفه خشک و تحریککننده استفاده میشود؛ به خصوص وقتی سرفه خواب را مختل میکند یا بهعلت تحریک گلو یا برونش در سرماخوردگی ایجاد شده باشد.
- کاهش سرفه خشک و تحریککننده (سرفه بدون خلط)
- تسکین علامتی و کوتاهمدت سرفه در سرماخوردگی یا تحریکات خفیف گلو یا برونش (مثل گردوغبار و دود)
- کمک به کاهش سرفههای شبانه که خواب را مختل میکند (بهصورت علامتی، نه درمان علت)
قرص ژلوکاف برای سرماخوردگی
این قرص برای تسکین سرفههای خشک و تحریکپذیر ناشی از سرماخوردگی یا آنفولانزا استفاده میشود. این دارو باعث کاهش تحریک گلو و برونشها شده و دفعات سرفه را کم میکند، ولی برای درمان خود سرماخوردگی یا علائم دیگری مانند تب، آبریزش بینی یا گلودرد به طور مستقیم کاربرد ندارد. معمولاً همراه با استراحت، مایعات کافی و داروهای مکمل سرماخوردگی مصرف میشود.
طریقه مصرف قرص ژلوکاف
ژلوکاف 15 حاوی دکسترومتورفان 15 میلیگرم است و برای کنترل سرفه خشک بهصورت علامتی مصرف میشود. برای مصرف ایمن، دوز را دقیق و منظم رعایت کنید:
- دوز مصرف (بزرگسالان و افراد بالای ۱۲ سال): یک کپسول (۱۵ میلیگرم) هر ۴ ساعت در صورت نیاز یا ۲ کپسول (۳۰ میلیگرم) هر ۶ تا ۸ ساعت در صورت نیاز
- حداکثر مقدار مجاز: در ۲۴ ساعت، مجموع مصرف از ۹۰ میلیگرم بیشتر نشود (معادل حداکثر ۶ کپسول ۱۵ میلیگرمی در روز).
درمان سرماخوردگی و تسکین آن با قرص فاراکلد:
قرص فاراکلد
روش درست مصرف ژلوکاف
- کپسول را کامل با یک لیوان آب ببلعید (نجوید و باز نکنید).
- میتوانید همراه غذا یا بدون غذا مصرف کنید؛ اگر معدهتان حساس است، بعد از غذا بهتر تحمل میشود.
- اگر یک نوبت را فراموش کردید، به محض یادآوری مصرف کنید؛ اما اگر نزدیک نوبت بعدی بود، دوز را دو برابر نکنید.
نکات مهم در زمان مصرف ژلوکاف
- اگر سرفه خلطدار است یا با تب، تنگی نفس، خسخس همراه است، خوددرمانی با ضدسرفهها میتواند علامت را بپوشاند؛ علت باید بررسی شود.
- در صورت مصرف داروهای ضدافسردگی خاص (خصوصاً MAOI) یا داروهای اثرگذار روی سروتونین، قبل از مصرف با پزشک/داروساز هماهنگ کنید.
- اگر پس از چند روز بهبود نداشتید یا سرفه طول کشید/عود کرد، ادامه مصرف را متوقف کنید و برای بررسی علت اقدام کنید.
نحوه مصرف ژلوکاف در کودکان
ژلوکاف ۱۵ به شکل کپسول ۱۵ میلیگرمی عرضه میشود و این شکل دارویی برای بسیاری از کودکان (بهخصوص زیر ۱۲ سال) از نظر دوزدهی گزینهی مناسبی نیست. اگر پزشک تشخیص بدهد کودک به ضدسرفه نیاز دارد، معمولاً از فرمهای مخصوص کودکان دکسترومتورفان (مثل شربت) با دوز سنی استفاده میشود.
زیر ۴ سال
- داروهای بدون نسخهی سرفه و سرماخوردگی (از جمله فرآوردههای حاوی دکسترومتورفان) طبق توصیههای ایمنی، برای کودکان زیر ۴ سال توصیه نمیشوند و نباید خودسرانه مصرف شوند. مصرف در کودکان زیر 2 سال باید حتماً توسط پزشک تعیین شود.
۴ تا ۶ سال (فقط در صورت تجویز/توصیهی پزشک یا داروساز و با فرم مناسب کودک)
- دکسترومتورفان ۵ میلیگرم هر ۴ ساعت در صورت نیاز (و معمولاً بیش از ۶ نوبت در ۲۴ ساعت داده نشود).
۶ تا ۱۲ سال (فقط با فرم مناسب کودک و رعایت برچسب دارو)
- دکسترومتورفان ۵ تا ۱۰ میلیگرم هر ۴ ساعت یا ۱۵ میلیگرم هر ۶ تا ۸ ساعت در صورت نیاز؛ سقف مصرف روزانه در منابع دارویی معمولاً تا ۶۰ میلیگرم در ۲۴ ساعت ذکر میشود.
نکته مهم: در کودکان، اگر سرفه خلطدار باشد یا همراه تب بالا، خسخس، تنگینفس، بیحالی شدید یا طولکشیدن/عود کردن باشد، بهجای ادامهی ضدسرفهها باید علت بررسی شود.
تسکین سرماخوردگی، کرونا و آنفولانزا با این دارو:
قرص اکتوکلد
مکانیسم اثر قرص ژلوکاف
ژلوکاف حاوی دکسترومتورفان است که یک ضدسرفه مرکزی محسوب میشود. این دارو با اثر بر مرکز سرفه در مغز (مدولا)، تحریکپذیری اعصاب مسئول سرفه را کاهش میدهد و باعث کاهش دفعات و شدت سرفههای خشک میشود. دکسترومتورفان هیچ تأثیر مستقیم بر خلط یا عفونت ندارد و صرفاً علائم سرفه را کنترل میکند، بنابراین مصرف آن برای آرام کردن گلو و بهبود راحتی بیمار مؤثر است.
اشکال دارویی
این دارو در دوزها و اشکال دارویی زیر موجود است:
- قرص یا کپسول خوراکی
- شربت خوراکی
عوارض قرص ژلوکاف
مصرف قرص ژلوکاف به صورت کلی ایمن است ولی ممکن است برخی افراد دچار عوارض جانبی شوند. بیشتر این عوارض خفیف و گذرا است و شامل مشکلات گوارشی یا خوابآلودگی میشوند. در صورت مصرف بیش از حد یا حساسیت فردی، علائم شدیدتری مانند توهم یا سرگیجه ایجاد میشود. در چنین مواردی، مصرف دارو باید قطع و با پزشک مشورت شود. برخی از عوارض شایع این قرص عبارتند از:
- سرگیجه
- خوابآلودگی
- تهوع و استفراغ
- یبوست
- خشکی دهان
- تحریک معده
کاربرد و نحوه مصرف بهترین داروی ضد حساسیت:
قرص سیتریزین
عوارض جدی ژلوکاف
در صورت مصرف بیش از حد یا حساسیت به دکسترومتورفان، ممکن است عوارض جدی و خطرناک بروز کند. این عوارض شامل توهم، اضطراب شدید، گیجی، تشنج، افزایش ضربان قلب، فشار خون بالا و مشکلات تنفسی است. همچنین مصرف همزمان با برخی داروهای ضدافسردگی یا مهارکنندههای MAO میتواند وضعیت را وخیمتر کند. در مواجهه با این علائم، فورا مصرف دارو قطع و به پزشک مراجعه کنید.
موارد احتیاط
قبل از مصرف ژلوکاف باید به چند نکته مهم توجه داشت تا عوارض جانبی و تداخلات دارویی به حداقل برسد. افرادی که نسبت به دکسترومتورفان یا ترکیبات مشابه حساسیت دارند نباید دارو را مصرف کنند. زنان باردار و شیرده باید قبل از مصرف با پزشک مشورت کنند. مصرف همزمان با داروهای ضدافسردگی یا مهارکنندههای MAO میتواند خطرناک باشد. همچنین بیماران با مشکلات کبدی، کلیوی یا قلبی باید تحت نظر پزشک دوز دارو را مصرف کنند. برخی از موارد احتیاط این دارو:
- حساسیت دارویی: عدم مصرف در صورت حساسیت به دکسترومتورفان یا ترکیبات مشابه
- بارداری و شیردهی: مشورت با پزشک قبل از مصرف
- مصرف همزمان با داروهای دیگر: اجتناب از ترکیب با ضدافسردگی و مهارکنندههای MAO
- بیماریهای زمینهای: تنظیم دوز در مشکلات کبدی، کلیوی یا قلبی
- رانندگی و فعالیتهای حساس: احتیاط به دلیل خوابآلودگی یا سرگیجه
بررسی نحوه مصرف و عوارض کلد استاپ:
قرص کلداستاپ
موارد منع مصرف قرص ژلوکاف
- حساسیت (آلرژی) به دکسترومتورفان یا هرکدام از اجزای فرآورده
- مصرف همزمان یا مصرف در ۱۴ روز گذشته از داروهای مهارکننده مونوآمیناکسیداز (MAOI)؛ چون خطر تداخلهای شدید و حتی کشنده (از جمله سندرم سروتونین) وجود دارد.
نمونههای MAOI که باید حواستان باشد: فنلزین، ترانیلسیپرومین، ایزوکاربوکسازید، سلژیلین (و برخی داروها مثل لاینزولید که اثر MAOI دارند).
به نقل از medlineplus
قرص ژلوکاف در بارداری
مصرف قرص ژلوکاف در دوران بارداری تنها با مشورت پزشک مجاز است. دکسترومتورفان، ماده فعال دارو، میتواند در مقادیر بالا یا بدون نظارت پزشکی برای جنین خطرناک باشد. مصرف خودسرانه ممکن است منجر به عوارض جانبی در مادر یا جنین شود. در صورت نیاز به درمان سرفه خشک در بارداری، پزشک دوز مناسب یا جایگزین ایمن را تعیین میکند. همچنین مادران شیرده نیز باید قبل از مصرف، با پزشک مشورت کنند تا دارو از طریق شیر وارد بدن نوزاد نشود.
تداخل دارویی ژلوکاف
ژلوکاف ۱۵ حاوی دکسترومتورفان است و بعضی تداخلها در آن واقعاً مهم و پرخطر هستند. قبل از مصرف، مخصوصاً اگر داروی اعصاب، ضدافسردگی، ضدپارکینسون یا داروی خاصی مصرف میکنید، این بخش را دقیق بخوانید.
تداخلهای ممنوع (مصرف همزمان نکنید)
- مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز (MAOI) و داروهای با اثر MAOI (مثل فنلزین، ترانیلسیپرومین، سلژیلین، راساژیلین و همچنین لاینزولید و متیلن بلو).
- مصرف همزمان یا مصرف ژلوکاف تا ۱۴ روز بعد از قطع MAOI میتواند خطر واکنشهای شدید از جمله سندرم سروتونین را بالا ببرد.
تداخلهای «سروتونرژیک» (خطر سندرم سروتونین)
مصرف ژلوکاف همراه داروهایی که سطح سروتونین را بالا میبرند، میتواند احتمال سندرم سروتونین را افزایش دهد؛ از جمله:
- SSRI/SNRIها (مثل سرترالین، فلوکستین، پاروکستین، ونلافاکسین و…)
- بعضی داروهای درد مثل ترامادول و برخی اوپیوئیدها (مثل فنتانیل)
- لیتیوم و علف چای و برخی داروهای ضدتهوع (مثل اوندانسترون/متوکلوپرامید)
علائم هشدار سندرم سروتونین (دقایق تا ساعتها بعد از تداخل ممکن است شروع شود): بیقراری/آشفتگی، تعریق، اسهال، تپش قلب و بالا رفتن فشارخون، تب، لرزش، افزایش رفلکسها یا پرش عضلات، توهم یا گیجی؛ در صورت بروز این علائم، نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارید.
الکل و داروهای خوابآور/کاهنده سیستم عصبی
مصرف ژلوکاف با الکل یا داروهای خوابآور و تضعیفکننده سیستم عصبی (مثل برخی آرامبخشها/خوابآورها، برخی آنتیهیستامینهای خوابآور و…) میتواند خوابآلودگی و اثرات CNS را تشدید کند و خطر مسمومیت را بالا ببرد.
متن انگلیسی:When used in fixed combination with other agents (e.g., acetaminophen, brompheniramine, chlorpheniramine, doxylamine, guaifenesin, phenylephrine, pseudoephedrine), consider the cautions, precautions, and contraindications associated with the concomitant agent(s).
ترجمه فارسی:هنگام استفاده همزمان با سایر داروها (مانند استامینوفن، برومفنیرامین، کلرفنیرامین، دوکسیلامین، گایافنزین، فنیلافرین، سودوافدرین)، موارد احتیاط، احتیاطات و موارد منع مصرف مرتبط با داروی (داروهای) همزمان را در نظر بگیرید.
به نقل از Drugs
سخن پایانی
این مطلب به بررسی قرص ژلوکاف از مجله راز سلامت پرداخت. قرص ژلوکاف (GeloCough) دارویی مؤثر برای تسکین سرفههای خشک و تحریکپذیر ناشی از سرماخوردگی و آنفولانزا است. دکسترومتورفان موجود در آن با کاهش تحریک مرکز سرفه در مغز، دفعات و شدت سرفه را کاهش میدهد و باعث راحتی بیمار میشود. مصرف منظم و رعایت دوز توصیهشده همراه با آب کافی و رعایت نکات ایمنی، اثرگذاری دارو را افزایش میدهد و خطر عوارض جانبی را کاهش میدهد.
سؤالات متداول قرص ژلوکاف
آیا کودکان میتوانند قرص ژلوکاف مصرف کنند؟
دوز کودکان متفاوت است و باید طبق دستور پزشک یا شربت مخصوص کودکان مصرف شود. کپسول بزرگسالان برای کودکان توصیه نمیشود.
آیا قرص ژلوکاف باعث خوابآلودگی میشود؟
بله، یکی از عوارض شایع ژلوکاف خوابآلودگی و سرگیجه است، بنابراین هنگام رانندگی یا کار با دستگاههای حساس احتیاط کنید.
قرص ژلوکاف روی خلط تأثیر دارد؟
خیر، ژلوکاف تنها سرفه خشک و تحریکپذیر را کاهش میدهد و تاثیری روی خلط یا عفونت ندارد.
زمان اثر قرص ژلوکاف چقدر است؟
اثر دارو معمولاً ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پس از مصرف شروع میشود و دفعات مصرف باید منظم باشد.
