قرص دیابزید

دیابت نوع ۲ یکی از شایع‌ترین مشکلات متابولیکی است و کنترل قند خون برای پیشگیری از عوارض جدی مانند بیماری قلبی، کلیوی و چشمی اهمیت زیادی دارد. یکی از داروهای پرکاربرد در این زمینه، قرص دیابزید است که با مکانیسم‌های متعدد، سطح گلوکز خون را کاهش می‌دهد و حساسیت سلول‌ها به انسولین را افزایش می‌دهد. مصرف منظم دارو همراه با رژیم غذایی سالم و ورزش می‌تواند کنترل قند خون را بهبود بخشد. در این مقاله به موارد مصرف، نحوه مصرف، عوارض و نکات هشدار دیابزید پرداخته می‌شود.

قرص دیابزید برای چیست؟

دیابزید برای درمان دیابت نوع ۲ استفاده می‌شود و باعث کاهش سطح قند خون خواهد شد. این دارو با افزایش حساسیت بدن به انسولین و کاهش تولید گلوکز در کبد، کنترل قند خون را بهبود می‌بخشد. قرص دیابزید همراه با رژیم غذایی و ورزش تجویز می‌شود. نام ژنریک آن متفورمین (Metformin) است و تحت نظر پزشک مصرف می‌شود تا عوارض جانبی مانند مشکلات گوارشی یا کاهش بیش از حد قند خون کنترل شود.

موارد مصرف قرص دیابزید

کاربرد یا موارد مصرف دیابزید عبارتند از:

• درمان دیابت نوع ۲: کاهش قند خون در بیماران بالغ و بزرگسال
• پیشگیری از دیابت: در افراد با ریسک بالا (مثل چاقی یا سندرم متابولیک)
• کاهش مقاومت به انسولین: بهبود حساسیت سلول‌ها به انسولین در بدن
• کمک به کاهش وزن: در برخی بیماران دیابتی با اضافه‌وزن، اثر ملایمی روی کاهش وزن دارد.

نحوه مصرف قرص دیابزید

نحوه مصرف دیابزید به صورت خوراکی است و معمولاً همراه غذا برای کاهش مشکلات گوارشی مصرف می‌شود. دوز و تعداد دفعات مصرف توسط پزشک تعیین می‌شود و نباید بدون تجویز تغییر کند. رعایت رژیم غذایی و ورزش مکمل درمان است.

• با غذا مصرف شود: همیشه همراه یا بعد از وعده غذایی اصلی میل شود تا احتمال ناراحتی معده، تهوع یا اسهال کاهش یابد.
• قرص را کامل میل کنید: نباید قرص را خرد، له یا جوید، اثرات دارو کاهش یا عوارض گوارشی افزایش می‌یابد.
• دوز طبق تجویز پزشک: دوز اولیه پایین است و به تدریج افزایش می‌یابد تا بدن به دارو عادت کند.
• رعایت رژیم غذایی و ورزش: دیابزید بدون کنترل رژیم و فعالیت بدنی اثر کامل ندارد، بنابراین تغییر سبک زندگی مکمل درمان است.
• عدم مصرف خودسرانه: هیچگاه بدون مشورت پزشک دوز دارو را افزایش یا کاهش ندهید، زیرا خطر هیپوگلیسمی یا مشکلات کلیوی وجود دارد.
• فراموشی نوبت مصرف: اگر یک دوز را فراموش کردید، به محض یادآوری مصرف شود؛ اما دو برابر کردن دوز بعدی ممنوع است.
• نظارت منظم: کنترل منظم قند خون و عملکرد کلیه‌ها توسط پزشک ضروری است تا از عوارض احتمالی جلوگیری شود.

زمان مصرف قرص دیابزید ۶۰

زمان مصرف دیابزید 60 معمولاً همراه یا بعد از وعده غذایی اصلی است تا ناراحتی معده کاهش یابد. در مصرف دو نوبتی، یک دوز همراه صبحانه و دوز دیگر همراه شام توصیه می‌شود. رعایت ساعت‌های ثابت مصرف، اثربخشی دارو در کنترل قند خون را افزایش می‌دهد و عوارض گوارشی مانند تهوع یا اسهال را کمتر می‌کند.

قرص دیابزید 30 برای چیست؟

قرص دیابزید 30 برای مدیریت دیابت نوع ۲ استفاده می‌شود و به کاهش سطح قند خون کمک می‌کند. این دارو با افزایش حساسیت بدن به انسولین و کاهش تولید گلوکز در کبد، سبب کنترل قند خون بهتر خواهد شد. مصرف منظم آن همراه رژیم غذایی سالم و ورزش اثر درمانی را بیشتر می‌کند.

مکانیسم اثر دیابزید

نحوه عملکرد بر کنترل قند خون چندگانه است. این دارو تولید گلوکز در کبد را کاهش می‌دهد، حساسیت سلول‌ها به انسولین را افزایش می‌بخشد و در نتیجه ورود گلوکز به سلول‌ها بهتر می‌شود. همچنین جذب گلوکز از روده کمی کاهش می‌یابد. به طور کلی، دیابزید با این مکانیزم‌ها سطح قند خون را پایین می‌آورد بدون ایجاد ترشح انسولین اضافی و به کنترل دیابت نوع ۲ کمک می‌کند.

اشکال دارویی دیابزید

این دارو در برندها یا نام‌های تجاری دیگر با اشکال دارویی زیر موجود است:

• قرص ۸۰ میلی‌گرم IR (آزادسازی عادی)
• قرص ۳۰ میلی‌گرم MR (آزادسازی طولانی، MR)
• قرص ۶۰ میلی‌گرم MR (آزادسازی طولانی، MR)

اسامی رایج دیابزید

اسامی رایج دیابزید (متفورمین) در بازار عبارتند از:

• متفورمین (نام ژنریک)
• گلوفاج (Glucophage)
• متفورمین XR / SR (نسخه آهسته رهش)
• فورمتین (Formetin)
• گلوکوفاژ XR (Glucophage XR)

عوارض قرص دیابزید

استفاده از قرص دیابزید (متفورمین) معمولاً خوب تحمل می‌شود، ولی ممکن است برخی بیماران عوارض گوارشی موقت مانند تهوع، اسهال یا دل‌درد را تجربه کنند. در موارد نادر، لکتیک اسیدوز رخ می‌دهد که وضعیت جدی است و نیاز به مراجعه فوری دارد. مصرف منظم همراه غذا و رعایت دوز تجویزی، خطر عوارض را کاهش می‌دهد. برخی از عوارض شایع عبارتند از:

• تهوع و استفراغ
• اسهال یا یبوست
• دل‌درد و نفخ
• طعم فلزی دهان
• ضعف یا خستگی غیرمعمول

عوارض جدی و خطرناک

عوارض جدی قرص دیابزید (متفورمین) نادر هستند ولی نیاز به مراقبت فوری دارند:

• لکتیک اسیدوز: تجمع اسید لاکتیک در خون که علائم آن شامل ضعف شدید، خستگی غیرمعمول، درد عضلانی، تنگی نفس، سرگیجه و کاهش ضربان قلب است.
• اختلال شدید عملکرد کلیه یا کبد: باعث افزایش خطر عوارض متابولیک می‌شود.
• افت شدید قند خون (هیپوگلیسمی): به ندرت وقتی همراه داروهای دیگر دیابت مصرف شود.

موارد هشدار دیابزید

بیماران قبل از مصرف، به موارد هشدار زیر دقت داشته باشند:

• متفورمین از طریق کلیه‌ها دفع می‌شود. در بیماران با نارسایی کلیه خفیف تا شدید، دارو ممکن است در بدن تجمع پیدا کند و خطر لکتیک اسیدوز افزایش یابد. پزشک قبل از شروع درمان و در فواصل منظم عملکرد کلیه را کنترل می‌کند.
• بیماری‌های شدید کبدی می‌توانند متابولیسم و دفع دارو را کاهش دهند. این شرایط احتمال انباشته شدن متفورمین و بروز عوارض جدی مانند لکتیک اسیدوز را افزایش می‌دهد.
• افرادی که اخیراً دچار حمله قلبی، نارسایی قلب یا شوک قلبی شده‌اند، باید با احتیاط دارو مصرف کنند. جریان خون پایین می‌تواند خطر تجمع اسید لاکتیک را بیشتر کند.
• قبل از عمل جراحی یا تزریق مواد حاجب برای تصویربرداری (مثل سی تی اسکن یا آنژیوگرافی)، پزشک ممکن است مصرف قرص دیابزید را به صورت موقت قطع کند تا کلیه‌ها محافظت شوند.
• کاهش عملکرد کلیه و کبد با افزایش سن، خطر تجمع دارو و عوارض شدید را افزایش می‌دهد. کنترل منظم عملکرد اندام‌ها در افراد مسن ضروری است.
• ضعف شدید، خستگی غیرمعمول، درد عضلانی، تنگی نفس، سرگیجه و کاهش ضربان قلب باید فورا گزارش شود. این وضعیت خطرناک و تهدیدکننده زندگی است.

موارد منع مصرف قرص دیابزید

در کنار موارد بالا، به موارد منع مصرف زیر دقت زیادی کنید:

• نارسایی شدید کلیه
• نارسایی شدید کبدی
• لکتیک اسیدوز فعلی یا سابقه آن
• شرایط شدید قلبی یا تنفسی
• عفونت‌های شدید یا شوک ناشی از عفونت
• بارداری و شیردهی بدون نظر پزشک
• حساسیت به متفورمین یا اجزای دارو

تفاوت قرص دیابزید و متفورمین

تفاوت اصلی قرص دیابزید و متفورمین در واقع بیشتر مربوط به نام برند و شکل بسته‌بندی است تا ماده فعال:

ماده فعال

هر دو حاوی متفورمین (Metformin) هستند و مکانیسم اثر یکسان دارند که شامل کاهش تولید گلوکز کبدی، افزایش حساسیت سلول‌ها به انسولین و کنترل قند خون است.

نام و برند

متفورمین نام ژنریک و عمومی داروست، در اکثر داروخانه‌ها موجود است. در مقابل دیابزید نام تجاری (Brand) شرکت داروسازی عبیدی است و ممکن است در بسته‌بندی‌ها و دوزهای خاص عرضه شود (مثل ۳۰، ۶۰ میلی‌گرم MR).

اشکال دارویی و دوزها:

دیابزید معمولاً در نسخه‌های MR (آزادسازی طولانی) و دوزهای مشخص شرکت عبیدی ارائه می‌شود. متفورمین ژنریک ممکن است در قرص‌های IR و ER با دوزهای متنوع از تولیدکنندگان مختلف موجود باشد.

قرص دیابزید در بارداری

مصرف قرص دیابزید در دوران بارداری باید تحت نظر دقیق پزشک انجام شود. این دارو در مواردی که تغییرات سبک زندگی و رژیم غذایی برای کنترل دیابت کافی نباشد، تجویز می‌شود. مطالعات نشان داده‌اند که متفورمین می‌تواند سطح قند خون مادر را کنترل کند و اثرات منفی قابل توجهی بر جنین ندارد، ولی مصرف خودسرانه ممنوع است. دوز دارو و مدت مصرف باید توسط پزشک تعیین شود و کنترل مرتب قند خون ضروری است.

تداخل دارویی دیابزید

قرص دیابزید می‌تواند با برخی داروها اثر بخشی یا عوارض جانبی را تغییر دهد، بنابراین اطلاع پزشک از داروهای مصرفی ضروری است:

• دیورتیک‌ها (مدرها)
• کورتیکواستروئیدها
• داروهای فشار خون (مثل مهارکننده‌های ACE یا بتابلوکرها)
• داروهای قلبی و ضد آریتمی
• الکل
• داروهای ضد بارداری هورمونی یا تیروئید

سخن پایانی

این مطلب به بررسی قرص دیابزید از مجله راز سلامت پرداخت. رعایت نحوه مصرف، زمان مصرف و رعایت رژیم غذایی و ورزش، اثر درمانی دارو را افزایش می‌دهد و عوارض جانبی را کاهش می‌دهد. با این حال، توجه به موارد منع مصرف، هشدارها و تداخلات دارویی ضروری است تا از بروز مشکلات جدی جلوگیری شود. مصرف تحت نظر پزشک، کلید موفقیت درمان دیابت است.